لباس محلی گیلان:

کهن‌ترین اسناد مربوط به پوشاک در استان گیلان از یافته‌های باستان‌شناسی در تپه مارلیک (چراغعلی تپه) رودبار به دست آمده است. این یافته‌ها، انواع تزییناتی را که بر روی دامن و پیراهن و پیشانی بند به کار می‌رفته‌اند نشان داده است.
یافته‌های دیگری در نواحی باستانی رستم‌آباد رودبار، وجود پای افزار را همزمان با دیگر انواع لباس در این منطقه نشان می‌دهد. به عقیده محققان، شکل و تنوع لباس در این منطقه هنوز تداوم اشکال مورد استفاده در دوره متاخرتر زمانی است و تنها در موارد ناچیزی، چون یراق‌دوزی و نواردوزی‌های پیراهن‌های زنانه تغییراتی در آنها به وجود آمده است. یکی از موارد تغییر در این لباسها استفاده از رنگ است. در زمان گذشته مردم فقط از رنگ‌های موجود در طبیعت استفاده می‌کردند در حالی که امروزه با رنگ‌های صنعتی پارچه‌ها را می‌آرایند. به گفته «کریستین برومبرژه» مردم‌شناس فرانسوی که درباره پوشاک نواحی خزر تحقیقات و تالیفات گسترده‌ای دارد، لباس سنتی حاشیه خزر بیانگر خلاقیتی بکر است که به خوبی نمایانگر روش متمایز زندگی در این ناحیه از ایران است.
در بسیاری از فلات ایران در دهه‌های گذشته، رفتار فرهنگی مردم تحت تأثیر سبک زندگی محصورشده‌ای بود که در آن خانه‌ها به منظور محافظت از دید و مزاحمت بیگانگان، با دیوارهای بدون مدخل احاطه می‌شد و زنان تنها و منزوی در اندرونی زندگی می‌کردند. اما در امتداد سواحل دریای خزر سبک زندگی مردم غالباٌ آزادانه‌تر بوده است. در این منطقه، خانه‌ها با دیوار محصور نمی‌شده، تفکیک جنسی در محیط خانوادگی کم بوده و چادر صرفاً برای سفر به شهرهای بزرگ و مراسم مذهبی پوشیده می‌شده است. این وضع که حتی در میان گالشها و طالش‌های کوهستان، نسبت به گیلانی‌ها و مازندرانی‌ها بیشتر دیده می‌شده در تمام دوره‌ها، جهانگردان را غافلگیر می‌کرده است. مثلاً «یونس هانوی» جهانگردی که از گیلان بازدید می‌کرده در این ارتباط نوشته است: «زنان روستایی در این بخش از کشور، صورت‌هایشان را نمی‌پوشانند.»

لباس محلی گیلان
لباس محلی گیلان

پوشاک در گیلان نیز مانند هر منطقه دیگری معرف اندیشه، سلیقه، نوع کار و معیشت و ارتباط مردمان با طبیعت است. «پاک بین» تاکید می کند: «طراحی لباس در این منطقه، کاملاً در زمینه سازگاری با محیط تعریف می‌شود، چنانکه لباس زن گیلک به شکلی طراحی شده که وقتی او بر اسب می‌نشیند هیچ نقطه از بدنش پیدا نباشد.» علاوه بر سبک کلی لباس، ترکیبات و روش دوخت تن‌پوش‌های مردم ناحیه خزر با دیگر مناطق آن قدر متمایز است که این مردم را به خوبی می‌شناساند. پوشاک مردان در این منطقه از سرپوش‌های مردانه (کلاه)، تن‌پوش، شلوار، شال کمر، کت و پای‌افزار تشکیل می‌شود که هرکدام از آنها تقسیم‌بندی‌های مختلف و متنوعی دارند.

لباس محلی مردانه:
سرپوش مردانه (کلاه) کلاه پوششی است که مردان از پوست، شال و پارچه به شکلهای مختلف می‌دوزند و برسر می‌گذارند. کلاه در طول زمان به شکلهای مختلف تغییر یافته و این تغییرات از کلاه ماهوت مشکی گرفته تا کلاه پهلوی و کلاه اروپایی (شاپو) ادامه یافته است. کلاههایی که خاص مردان گیلان زمین است، کلاهی است که در روستاها استفاده می‌شود. از جمله:

کلاه:

کلاه مردان غرب گیلان:
* شال کلاه، فصل استفاده: زمستان، جنس پارچه: پشمی بومی
* کلاه چالگیزی یا چلگیزی کلاه، مکان استفاده: نواحی کوهستان هشتپر
* کلاه ترکدار یا چهار گوش، فصل استفاده: تابستان، جنس پارچه: پارچه سفید
* کلاه عرق‌چین، فصل استفاده: تابستان، جنس پارچه: توری به رنگ سفید، زمان استفاده:
هنگام خواب
کلاه مردان شرق گیلان: نمت کلاه (NAMAT KOLAH) جنس: نمد، شکل: تخم مرغی بلند، کوتاه و چهار گوش، رنگ: خردلی روشن، زمان استفاده: در روز عروسی، داماد بر سر می‌گذارد
جلیقه:
جلیقه که آن را جلقته یا جلقذه می گویند، برای فصول پاییز و زمستان از جنس شال و برای بهار و تابستان از پارچه‌های نازکتر دوخته می‌شد.
شلوار:
شلوار در غرب گیلان:
شلوار مردان تالش که آن را شلار می‌گویند دارای دمپای تنگ و اغلب به رنگ سیاه، شیری و فلفلی است. جنس این شلوار از پشم است. امروزه بعضی از مردان مسن‌تر در فصل پاییز و زمستان، در منزل و یا برای مراجعه به بازار داخل روستا، این شلوار را می‌پوشند اما هنگام مراجعه به شهر از کت و شلوار معمولی که مردان در شهر می‌پوشند، استفاده می کنند.
شلوار مردان در شرق گیلان:
مردان در شرق گیلان نیز شلواری که دمپای آن برای پیرمردان، لوله‌ای ساده و برای جوانان دکمه‌ای بود، می‌پوشیدند. رنگ این شلوار تیره بوده است. شلوار چروداری: (نوع پارچه: دستباف) در قاسم‌آباد رودبارسر شلوار مردانه‌ای می‌دوختند به نام قدک که نوع پارچه آن نخی و رنگ آن مشکلی یا سورمه‌ای بود.
تنگ تومان (Tang – Tuman) (تومان = تنبان):
شلوار تنگی بوده که مرد روستایی در مزرعه، یا هنگام رفتن به جنگل می‌پوشید. این شلوار هم در غرب و هم در شرق گیلان پوشیده می‌شد.
دیج (Dej):
شلوار تنگ چسبانی، که دارای لیفه‌ای معروف به بندی تومان بود. بعدها مدل این شلوارها سه دکمه شد و آن را با کمربند می‌بستند. این شلوار معروف به «پیش پولوک» یا «پیش پولیک» یا شلوار جلو دکمه‌دار یا تومان قیش است. در هر حال مردان چه در غرب چه در شرق گیلان، به ویژه در زمستان، زیر شلوار پشمی خود، پیژامه یا ژامه می‌پوشیدند.
کت:
مردان تالش از کتی به نام چوخا یا شکه که از شال دوخته می‌شد استفاده می‌کردند. شکل این کت معمولی و دارای یقه برگردان است. مقدار شال مصرفی ۱۲ گز و عرض شال برای دوخت ۸۰ ـ۷۰ سانتیمتر است. در شرق گیلان و نواحی جلگه‌ای، مردان از پشم چوخا، از جنس شال کت می‌دوختند.

لباس محلی مردان گیلان
لباس محلی زنانه:

لباس‌های محلی زنان گیلان را می‌توان به سه بخش شرق، غرب و مرکز تقسیم‌بندی کرد که لباس زن شرق گیلان به لباس «قاسم‌آبادی»، زن غرب گیلان «تالشی» و از لباس مرکزی گیلان با عنوان «رسوخی» معروف است.آنچه بیشتر از همه در لباس گیلانی خودنمایی می‌کند، دامن‌های شلیته و پرچین است و جلیقه‌های پولک‌دوزی شده است.روسری و سربند (لچک) پیراهن یا جمه، جلیقه کت، الجاقبا، دامن، شلیته، شلوار و چادر کمر از بخش‌های اصلی لباس محلی زنان گیلان است.

روسری و سربند: اغلب زنان گیلان از دو سربند، یکی در زیر (لچک) و دیگری بر روی آن (دستمال) استفاده می‌کنند.

پیراهن: بالاپوش بانوان گیلانی است. این پوشش در گویش تالشی، «شسی» Sey و در شرق و جلگه تالش، پیرهن Pirhan و جمه خوانده می‌شود. دو طرف آن نیز چاک دارد. اندازه چاک پیراهن و بلندی آن نیز که اصولا روی تنبان می‌آید در قسمت‌های مختلف گیلان متفاوت است. غیر از یراق‌دوزی و چرخ دوزی از نخ‌های رنگی نیز در جلوی پیراهن استفاده می‌شود.متفاوت‌ترین پیراهن، پیراهن مرسوم در پاشاکی واقع در «خرارود» است که چرخدوزی شده و پارچه آن با «پاچال» و ابریشم خام در محل بافته می‌شود. این پیراهن را دختران در روز عروسی یا در مهمانی به تن می‌کنند.

جلیقه: یکی از پوشش‌های متداول بانوان گیلان است. این پوشش در ناحیه غرب گیلان جلخته  Jelexte، نیفتنه niftane، در شرق گیلان جرقده jarqade یا جرزقه jarzaqe، و در جلگه‌های گیلان جلقته، جلتقه، جلخته و جلخده نامیده می‌شود. مدل متداول جلیقه، اصولاً جلوباز سه دکمه و یقه هفت با سه جیب در طرفین است و پشت آن سکگ دارد که قابلیت گشاد و تنگ کردن را به آن می‌دهد.

الجاقبا: پوشش دوخته‌شده‌ای از مخمل یا پارچه چادرشب است کـه پـوشش زنان در کوهستان‌های شرقی و قاسم‌آباد بوده است.

شلیته: یا کوتاه تومان (تـنبـان) دامنـی کوتاه و پرچین است که به آن «گرد تومان» نیز می‌گویند، دامن، دراز تومان (تنبان) واژه ایسـت که برای دامن بلند چین‌دار در مرکز و شرق گیلان استفاده می‌شود در غرب گیلان تالشی‌ها آن را «شلار» می‌گویند.

چادرشب: جزئی از لباس زنان گیلانی است که در برخی روستاها به‌ویژه  روستاهای مرکزی از پارچه چادرنمازی استفاده و به‌تدریج در بخش شرق گیلان چادرشب جایگزین می‌شود.

چادر کمر، پوششی است که بانوان گیـلانـی آن را به کمر می‌بندند بانوان ساکن جلگـه به آن «کمردبد» می‌گویند. همچنین در گویش محلی به چادرشب «چارشو»  گفته می‌شود و رنگ اصلی زمینه آن معمولا قرمز است.

چادرشب جزئی از صنایع‌دستی شرق گیلان است که از سوی زنان بافته می‌شود دارای تنوع زیادی است، چادرشب کمردبله را از نخ‌های رنگی به شکل چهارخانه می‌بافند اما از چادرشب طرح دار برای مصارف دیگری مانند جهیزیه عروس استفاده می‌شود.طرح‌های چادرشب دارای تنوع زیادی است، طرح بز کوهی، مرد اسب‌سوار، میز، قندان، چنگال و طرح ماکو (یکی از وسایل بافت چادرشب) از جمله طرح‌هایی است که در بافت چادرشب از آن‌ها استفاده می‌شود.

لباس محلی زنان گیلان

منابع:

برگرفته از سایت www.tahghigh.net

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here