معماری دیزاین:

شهر ماسوله در غربی ترین قسمت گیلان قرار گرفته است. منطقه ای که ماسوله در آن واقع شده است منطقه ای کوهستانی است. ماسوله در دامنه کوهی با شیب زیاد قرار گرفته است. علاوه بر شیب شمال جنوبی دو شیار نیز شیب شرقی غربی یه شهر داده اند. ارتفاع از بلندترین نقطه تا پایین ترین قسمت آن حدود ۱۰۰ متر می باشد. تعداد خانه ها در این شهر حدود ۷۰۰ خانه می باشد و قدمت آن تقریباً به قرن ۹ می رسد.

اقلیم ماسوله:

ماسوله بین دو شهر رشت و زنجان واقع شده است که شهر رشت دارای اقلیم دارای اقلیم معتدل و مرطوب و شهر زنجان دارای اقلیم سرد می باشد. بنابراین اقلیم ماسوله تلفیقی از این دو اقلیم است. ماسوله زمستان های بسیار سرد و تابستان های معتدل دارد. در عین حال آفتاب تابستانی آن سوزنده است.

بافت شهری:

در ماسوله نیز مانند سایر شهرهایی که در منطقه ای کوهستانی واقع شده اند بافت شهری به صورت پله کانی و مطبق می باشد. از آنجا که در مناطق معتدل و مرطوب بهترین راه حل جهت تنظیم شرایط محیطی استفاده از جریان باد وتهویه هوا می باشد بهترین مورفولوژی معماری با فرم برونگرا است. در این فرم جهت تأمین آسایش انسان ساختمان ها را تا حد ممکن در ارتفاع بلند تر از سطح زمین و از دو یا چهار طرف باز و به صورت برونگرا می سازند.

وجود بالکن ها به عنوان فضای زیستی که باعث تلفیق فضای داخلی را با فضای خارجی ساختمان شده است و همچنین پنجره های بزرگ درنمای ساختمان همگی دال بر برونگرایی معماری ماسوله است.

در ماسوله نیز مانند سایر شهرهایی که در منطقه کوهستانی واقع شده اند بافت شهری در قسمت پایین دره قرار نمی گیرد چون در هنگام شب هوای سرد که سنکین تر است به پایین دره نفوذ می کند و همچنین در این قسمت از دره خطر سیل وجود دارد. از طرف دیکر سمت شمالی کوه همواره در سایه قرار دارد و بسیار سرد است و باعث عدم آسایش ساکنین می گردد.

همین طور قسمت بالای کوه نیز به دلیل شدت زیاد باد و عدم وجود حصار برای کنترل آن برای استقرار بافت شهری مناسب نمی باشد. بهترین قسمت برای استقرار بافت شهری و سازگاری هر چه بیشتر با شرایط زیست محیطی در قسمت وسط کوهپایه و در سمت جنوبی آن است.

جهت بناهی مختلف با جهت شیب طبیعی زمین هماهنگی دارد به همین دلیل بخشی از بناهای شهر رو به جنوب و تعدادی نیز رو به جنوب شرقی است. جهت گیری شهر ماسوله با زمستان های بسیار سرد و تابستان های معتدل در بخش جنوبی کوه برای دریافت هر چه بیشتر آفتاب جهت گرمایش در زمستان های برفی و سرد ماسوله نشان دهنده تأثیر شرایط زیست محیطی در شکل گیری بافت شهری آن می باشد.

دسترسی ها:

مسیرها در شهر ماسوله با بافت شهری پله کانی طوری طراحی شده اند که با شیب ملایم محیط هماهنگ باشند. دو نوع مسیر دسترسی های شهری را ممکن می سازد. یکی مسیرهای طولی و موازی است که تعداد این نوع مسیرها بسیار کم است و دوم مسیرهای عرضی است که تعداد آن ها نسبتا زیاد و سیرکولاسیون را بین فضاهای شهری در قست پایین و بالای شهر فراهم می کنند. از ویژگی های بسیار مهم ماسوله استفاده از بام خانه ها به عنوان مسیر است. شهروندان در استفاده از بام خانه هایشان به عنوان یک مسیر عمومی توافق دارند. در واقع پشت بام ها حیاط اجتماعی مردم است که در مراسم مختلف وجشن ها به فضاهای تجمع شهری تبدیل می شوند. قدم زدن در پشت بام ها یک زندگی جمعی است.

افراد در پشت بام های با ارتفاع های مختلف دید و منظرهای متنوعی از طبیعت را تجربه می کند.

مصالح:

مصالح استفاده شده ‌در قسمت های مختلف بنا متفاوت و ترکیبی از سنگ خشت و چوب است که همگی بوم آورد (محلی) است. ایستایی بنا بر روی یک قطعه سنگ یکپارچه است. معماران محلی هیچگاه سنگ یکپارچه را نمی شکنند چون درون آن منابع طبیعی آب وجود دارد و به همین دلیل ساختمان ها با شیب طبیعی زمین در دو یا سه طبقه ساخته شده اند که هم سازگاری معماری را با توپوگرافی طبیعی محیط نشان می دهد و هم نوعی دید منظر بسیار عالی را برای افراد در همه طبقات و فضاها فراهم می کند.

از نوعی خاک خاکستری رنگ که در محیط وجو دارد و فوش نامیده می شود نیز به عنوان عایق حرارتی و رطوبتی استفاده می شود. نکته جالب اینجاست که این خاک هر چه بیشتر پا بخورد عایق تر می شود به همین دلیل استفاده ساکنین از بام های خانه ها به عنوان مسیر رفت و آمد عمومی به عایق تر شدن بام ساختمان کمک می کند.

سازه:

دیوارها معمولاً تا طبقه اول با سنگ لاشه اجرا می شوند و پس از سنگ لاشه از خشت با ابعاد ۳۰*۳۰*۸ سانتی متر برای ادامه دیوار استفاده شده است و بعد از آن نیز تا زیر سقف دوباره از سنگ لاشه استفاده کرده اند. در فواصل مختلف (حدود یک متر) و برای پخش نیروهای وارده از سقف به پایین به طور یکنواخت از کلاف بندی یا به اصطلاح محلی چوب بست استفاده شده است و نوع چوب به کار رفته در آن مازو می باشد.

سپس از آن که دیوار چینی به پایان رسید بر روی دیوارها ی عمود بر مسیر تیرهای اصلی و حمالی به نام جیرین از چوب مازو موازی با مسیر قرار می گیرد. تیرهای اصلی ضخامتی حدود ۴۰ سانتی متر دارند. دلیل آن این است که این تیرها در دیوار نما قرار نمی‌گیرند وجود تعداد زیاد بازشوها است که باعث می شود این دیوار قابلیت باربری نداشته باشد.

از تیرهای دیگری در نزدیکی دیوارها و موازی به جرین به نام کلیله جهت کمک به توزیع نیروها کمک گرفته می شود. در برخی مواقع وقتی عرض اتاق زیاد تر می شود از دوجیرین استفاده می شود.

بر روی جیرین تیرچه هایی به نام ورده به فاصله ۲۰ الی ۳۰ سانتی متر و از چوب راش که از جنگل های همان محل به دست می آید استفاده می شود. بر روی تیرچه ها تخته کوبی یا دارچین می کنند. دارچین قطعه قطعه کردن چوب ها مثل هیزم است.

در نهایت بر روی تخته ها سرخس وحشی گذاشته می شود که در اصطلاح محلی به آن خرف می گویند. این گیاه را در تابستان جمع آوری و خشک می کنند. دوام آن پس از خشک شدن افزایش پیدا می کند. این گیاه به عنوان عایق رطوبتی عمل کرده و مانع جذب و نفوذ آب به فضای داخلی در ساختمان می شود. به عنوان آخرین متریال پوشش سقف گلی به نام فوش است که بر روی سرخس ها ریخته می شود که به کمک فوش شیی ملایمی را در سقف برای دفع آب باران ایجاد می کنند.

با توجه به تعاریف و اصول معماری و شهرسازی پایدار می توان نتیجه گرفت که ماسوله به دلایل زیر دارای طراحی معماری و بافت شهری پایدار و منطبق بر اصول زیست محیطی است:

۱- استقرار بافت شهری در قسمت میانی کوهپایه متناسب با شرایط اقلیمی منطقه

۲- جهت گیری شهر به سمت جنوب و جنوب شرقی متناسب یا شیب طبیعی زمین بدلیل استفاده هر چه بیشتر از گرمای خورشید در زمستان های سرد و برفی ماسوله

۳- بافت شهری مطبق (پله کانی). تراکم زیاد وگسترش خانه ها در ارتفاع با حداقل مساحت هماهنگ با شیب طبیعی زمین

۴- شکل گیری مسیرهای ارتباطی شمالی جنوبی بین فضاهای شهری متناسب با توپوگرافی طبیعی زمین استفاده از مصالح بومی مانند چوب، خشت، سنگ های طبیعی و… در معماری و سازه

۵- طراحی فضاهای زیستی تابستانی(تالار) و فضای زیستی زمستانی(سومه) جهت استفاده در فصول مختلف

۶- عدم وجود آلودگی های هوا، آلودگی های صوتی و سایر آلودگی های زیست محیطی

۷- استفاده از منابع طبیعی مانند چشمه های طبیعی آب جهت تأمین آب مصرفی شهروندان

۸- طراحی سقف شیبدار با شیب ملایم جهت دفع آب باران و رطوبت ناشی از آن

۹- وجود عایق های حرارتی برای مقابله با سرما در فصول سرد و عایق رطوبتی برای جلوگیری از نفوذ باران

۱۰- استفاده از شیارهای طبیعی کوه به عنوان کانال های دفع فاضلاب شهری

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here